Produkcja jednostkowa nie ma powtarzalnych receptur ani norm. Wycena i planowanie opierają się na doświadczeniu, a to trzeba zapisać.
Wycena
Na podstawie zleceń podobnych z przeszłości. Archiwum wycen z rzeczywistym kosztem jest tu najcenniejszym zasobem. Żeby powstało, każda wycena musi być zapisana w porównywalnej postaci: rozbita na materiał, czasy operacji i pozycje kupowane na zewnątrz. Kwota ogólna, bez rozbicia, nie nadaje się do niczego poza archiwum.
Wyszukiwanie po podobieństwie działa tylko wtedy, gdy zlecenia są opisane cechami, po których naprawdę się szuka: rodzaj konstrukcji, materiał, gabaryt, rodzaj obróbki. Same numery i nazwiska klientów tego nie zapewnią.
Zakres
Spisany i zatwierdzony przez klienta przed rozpoczęciem. Zmiany w trakcie muszą mieć osobną wycenę. To najczęstsze źródło strat w produkcji jednostkowej: prace dołożone po drodze, uzgodnione ustnie i nigdzie nierozliczone. Krótka notatka po każdej rozmowie o zmianie zakresu jest tańsza niż spór o fakturę.
Dokumentacja
Powstaje razem ze zleceniem. Przy powtórnym zamówieniu tego samego wyrobu oszczędza cały etap projektowy. Warunkiem jest to, żeby dało się ją odnaleźć, co sprowadza sprawę do porządku w dokumentacji technicznej i do opisania rysunków danymi, po których szuka technolog, a nie tylko numerem pliku.
Warto zapisywać także to, co poszło nie tak: rozwiązania, które się nie sprawdziły, i miejsca, w których wyrób wymagał poprawek. Ta wiedza ginie najszybciej, a przy kolejnym podobnym zleceniu jest najbardziej potrzebna.
Planowanie
Trudniejsze niż przy seriach, bo czasy operacji są szacunkowe. Bufory muszą być większe. Rośnie za to znaczenie kolejności: przy pracach jednostkowych opóźnienie jednego etapu przenosi się wprost na termin realizacji zlecenia, bo nie ma zapasu wyrobów, którym można się podeprzeć.
Osobnym problemem jest praca projektowa i przygotowawcza. Zajmuje ludzi, których nie ma na hali, i zwykle nie trafia do żadnego harmonogramu, choć potrafi decydować o terminie bardziej niż sama obróbka.
Rozliczenie
Koszt rzeczywisty porównany z wyceną, na każdym zleceniu. To jedyny sposób poprawiania trafności wycen. Rozbicie odchylenia na materiał, czas i prace dodatkowe pokazuje od razu, po której stronie leży błąd, i wymaga tych samych danych co liczenie kosztu wytworzenia w produkcji seryjnej.
Wnioski
Systematyczne niedoszacowanie określonego rodzaju prac wskazuje, gdzie wycena wymaga korekty. Zwykle chodzi o jeden powtarzalny element: prace przygotowawcze, montaż u klienta albo poprawki po odbiorze. Nazwanie go wprost jest ważniejsze niż podnoszenie wszystkich stawek po równo.
Czego to nie zastąpi
Żadne archiwum nie wyceni konstrukcji, jakiej firma nigdy nie robiła. Przy pracach naprawdę nowych wycena pozostaje decyzją opartą na ocenie ryzyka, a rola danych sprowadza się do tego, żeby przynajmniej wiedzieć, o ile firma myliła się poprzednio.
