Możliwość zapytania „ilu klientów kupiło u nas w tym roku, a nie kupiło w zeszłym" bez pisania zapytania jest realną zmianą w pracy z danymi.
Jak to działa
Model zamienia pytanie na zapytanie do bazy, wykonuje je i przedstawia wynik. Kluczowe jest to, że liczby pochodzą z bazy, nie z modelu.
Kolejność kroków ma znaczenie. Model nie dostaje danych do przeliczenia, tylko buduje zapytanie, które wykonuje system bazodanowy. Dzięki temu wynik jest powtarzalny i da się go sprawdzić bez udziału modelu. Rozwiązania, w których model sam podaje liczbę na podstawie opisu, nie nadają się do żadnych zastosowań rozliczeniowych.
Warunek: opis danych
Model musi wiedzieć, co znaczą tabele i pola. Bez opisu buduje zapytania poprawne składniowo i bezsensowne merytorycznie.
Opis obejmuje nazwy pól po ludzku, znaczenie statusów i słowników, sposób powiązania tabel oraz zasady, o których nikt nie myśli na co dzień: które dokumenty pomijamy, jak oznaczana jest sprzedaż wewnętrzna, która data rozstrzyga o okresie. To ta sama praca, którą wykonuje się przy budowie jednego źródła prawdy, więc jeśli definicje są już spisane, połowa zadania jest za nami.
Pokazywanie zapytania
Wynik razem z zapytaniem, które go dało. To jedyny sposób sprawdzenia, czy pytanie zostało zrozumiane właściwie.
Przydaje się też krótkie streszczenie zapytania zwykłym językiem: jaki okres, jakie dokumenty, co pominięto. Osoba nietechniczna nie przeczyta zapytania, ale takie podsumowanie pozwala jej wychwycić najczęstszy błąd — zawężenie zakresu inne, niż miała na myśli.
Główne ryzyko
Odpowiedź wyglądająca wiarygodnie, oparta na błędnym rozumieniu pytania. Liczba jest prawdziwa, tylko dotyczy czegoś innego.
Ryzyko rośnie wraz z zaufaniem. Po kilku trafnych odpowiedziach ludzie przestają sprawdzać, a wtedy pierwszy błąd wchodzi do prezentacji bez zatrzymania. Dlatego przy liczbach, które trafiają na zewnątrz albo do rozliczeń, wynik powinien pochodzić ze sprawdzonego raportu, a nie z pytania zadanego przed chwilą.
Ograniczenie dostępu
Wyłącznie odczyt, wyłącznie do danych, które użytkownik może widzieć. To warunek techniczny, nie zalecenie.
Uprawnienia muszą działać po stronie bazy, a nie w treści polecenia dla modelu. Instrukcja opisująca, czego nie wolno pokazywać, nie jest zabezpieczeniem. Zakres widoczności ustala się tak samo jak przy zwykłych zestawieniach, o czym mówi tekst o dostępie do raportów i poufności.
Gdzie się sprawdza
Przy pytaniach jednorazowych i eksploracji. Wskaźniki oglądane regularnie powinny mieć stałe, sprawdzone wyliczenie.
Praktyczna zasada: jeśli pytanie wraca regularnie, przenosimy je do stałego raportu i przestajemy zadawać je od nowa. Powtarzalne zestawienia mają być powtarzalne co do wyliczenia, a nie co do sformułowania pytania.
Kiedy się nie opłaca
Przy niewielkiej liczbie tabel i kilku stałych pytaniach przygotowanie opisu danych kosztuje więcej, niż daje. Wtedy prościej zbudować jedno zestawienie z filtrami.
